Η ηθική τοπογραφία των φιλόζωων. Από την αυταπάρνηση στην εκμετάλλευση

Η έννοια της φιλοζωίας, αν και στη δημόσια σφαίρα προβάλλεται συχνά ως ενιαία και αυτονόητα θετική, στην πραγματικότητα διαμορφώνει ένα ευρύ φάσμα στάσεων, πρακτικών και κινήτρων. Η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα αναδεικνύει την ύπαρξη μιας ηθικής τοπογραφίας των φιλόζωων, η οποία κυμαίνεται από αυθεντική προσφορά και ανιδιοτελή δράση, έως την εργαλειακή εκμετάλλευση της φιλοζωίας για προσωπικό όφελος ή πολιτική προβολή. Η αποσαφήνιση αυτών των μορφών δεν έχει σκοπό τη γενίκευση ή τη στοχοποίηση, αλλά την κατανόηση του πεδίου, με στόχο μια πιο αποτελεσματική και δίκαιη διαχείριση των ζώων συντροφιάς.

 Ο ανιδιοτελής φιλόζωος της πράξης

Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν οι ενεργοί πολίτες που με προσωπικό κόστος και χωρίς προσδοκία αντισταθμιστικών οφελών, αναλαμβάνουν τη φροντίδα αδέσποτων ζώων. Δρουν σε τοπικό επίπεδο, συχνά υποκαθιστώντας τις πλημμελείς δομές του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης. Πρόκειται για άτομα με πρακτικές γνώσεις, κοινωνική συνείδηση και οργανωτικές ικανότητες που ενίοτε συγκροτούν μικρές ομάδες ή άτυπα δίκτυα για να εξασφαλίσουν σίτιση, περίθαλψη και υιοθεσίες.

 Ο φιλόζωος εντός θεσμών (καταφυγίων ή συνεργαζόμενων οργανισμών)

Αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ εθελοντισμού και επαγγελματισμού. Σε ευνοϊκές συνθήκες, δρα υποστηρικτικά στους δήμους ή στα δημοτικά καταφύγια και συμβάλλει στη θεσμική φροντίδα των ζώων. Ωστόσο, δεν είναι σπάνια η περίπτωση κατά την οποία τέτοιοι φιλόζωοι ενσωματώνονται σε ένα αδιαφανές σύστημα αναθέσεων, επιδοτήσεων και συμβάσεων, στο πλαίσιο του οποίου η φιλοζωία αποδυναμώνεται ως ηθική πράξη και μετατρέπεται σε μηχανισμό νομιμοποίησης της δημοτικής απραξίας ή σε πεδίο άντλησης πόρων.

 Ο διαδικτυακός φιλόζωος

Η παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι έντονη, είτε με αναδημοσιεύσεις εκκλήσεων, είτε με καταγγελίες και καμπάνιες. Ενίοτε επιτελεί ρόλο σημαντικής πίεσης προς θεσμικούς φορείς, ωστόσο η εμπλοκή του περιορίζεται συχνά στον συμβολικό χώρο του ψηφιακού ακτιβισμού. Παρότι η δράση του δεν στερείται αξίας, απουσιάζει η βιωματική εμπλοκή με τις καθημερινές ανάγκες των αδέσποτων, κάτι που ενίοτε οδηγεί σε ρητορική υπεροψία ή σε ηθικολογία χωρίς πρακτικό αντίκρισμα.

 Ο ιδιοτελής “φιλόζωος-συνεργάτης”

Εδώ παρατηρείται η συστηματική εκμετάλλευση της φιλοζωίας ως εργαλείο προσπορισμού οικονομικών, κοινωνικών ή πολιτικών ωφελειών. Πρόκειται για φυσικά πρόσωπα ή οργανώσεις που συνάπτουν συνεργασίες με Δήμους, καταρτίζουν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, ή διαχειρίζονται πόρους (τροφές, φάρμακα, δωρεές) χωρίς διαφάνεια και με περιορισμένα αποτελέσματα για τα ίδια τα ζώα. Το προφίλ αυτό εμφανίζεται συχνά να εκπροσωπεί τα ζώα σε θεσμικό επίπεδο, χωρίς όμως ουσιαστική αντιστοίχιση με τις ανάγκες της βάσης. Είναι χαρακτηριστικά τα παραδείγματα οργανώσεων που, ενώ εμφανίζονται ως προστάτες των αδέσποτων, αδυνατούν να παρουσιάσουν επαρκή τεκμηρίωση για τη διαχείριση χιλιάδων ευρώ που λαμβάνουν ετησίως.

 Ο “συμβολικός” φιλόζωος – Φιλόζωος κατ’ επιλογήν

Αγαπά με πάθος το δικό του κατοικίδιο, φωτογραφίζεται με αυτό, το εντάσσει στον τρόπο ζωής του, αλλά αδιαφορεί για τα υπόλοιπα ζώα, ειδικά όταν αυτά δεν εντάσσονται στην αισθητική του ή ενοχλούν την καθημερινότητά του. Ο τύπος αυτός είναι σύμπτωμα της επιλεκτικής ηθικής που συχνά διέπει τον αστικό πολιτισμό: η φροντίδα καλλωπίζεται, αλλά η συμπόνια δεν επεκτείνεται σε όσα ζώα «δεν μας ταιριάζουν».

 Ο “σωτήρας” υπό κατάρρευση

Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα συχνό, αν και ελάχιστα ορατό προφίλ. Συνήθως πρόκειται για άτομα με συναισθηματικά φορτισμένο προφίλ, τα οποία αναλαμβάνουν υπέρμετρο αριθμό ζώων σε ακατάλληλες συνθήκες, συχνά μέσα σε αστικά διαμερίσματα ή σε ιδιότυπα ιδιωτικά “καταφύγια”. Η δράση τους πηγάζει από ειλικρινές ενδιαφέρον αλλά στερείται υποστήριξης, γνώσης και ελέγχου. Το αποτέλεσμα είναι η ψυχική εξουθένωση, η κοινωνική απομόνωση και, ενίοτε, η ακούσια κακομεταχείριση των ζώων λόγω υπερπληθυσμού ή έλλειψης πόρων.

Αυτή η τυπολογία δεν επιδιώκει να επιβάλει απόλυτες κατηγοριοποιήσεις, αλλά να αναδείξει την πολυπλοκότητα ενός πεδίου όπου το ηθικό, το πολιτικό και το προσωπικό

διασταυρώνονται. Αν πρόκειται να αναζητηθεί μια βιώσιμη λύση στη διαχείριση των αδέσποτων, οφείλουμε να κατανοήσουμε όχι μόνο τους θεσμικούς μηχανισμούς, αλλά και τις ψυχοκοινωνικές δυναμικές που καθορίζουν την καθημερινή πράξη της φιλοζωίας. Διότι, όπως ισχύει σε κάθε πεδίο δημόσιου ενδιαφέροντος, η πρόθεση δεν αρκεί· απαιτείται επίσης γνώση, λογοδοσία και ηθική συνέπεια.

Περισσότερα...