30/6/1957 ΘΛΙΒΕΡΟ ΚΑΙ ΘΡΥΛΙΚΟ

Σαν σήμερα, το καλοκαίρι του 1957, η άτυχη Λάικα μαζεύτηκε από τους δρόμους της Μόσχας και ξεκίνησε την αντίστροφη μέτρηση για την αποστολή του Sputnik 2. Με αφορμή αυτή την επέτειο, θυμόμαστε την αληθινή ιστορία της, μακριά από τη μεταγενέστερη προπαγάνδα.

Η θλιβερή ιστορία της Λάικα, του διαστημικού σκύλου και του μονόδρομου ταξιδιού της σε τροχιά δημιούργησε και πάντα θα δημιουργεί φρίκη και αγανάκτηση. Ένα αδέσποτο κουτάβι της Μόσχας ταξίδεψε σε τροχιά το 1957 με ένα γεύμα και μόνο μια επταήμερη παροχή οξυγόνου. Με την καρδιά της να χτυπάει δυνατά και με γρήγορη ανάσα, η Λάικα οδήγησε έναν πύραυλο στην τροχιά της Γης, 3220 χιλιόμετρα πάνω από τους δρόμους της Μόσχας. Υπερθερμασμένη, στριμωγμένη, φοβισμένη και πιθανώς πεινασμένη, η διαστημική σκυλίτσα έδωσε τη ζωή της για τη χώρα της, εκπληρώνοντας άθελά της μια αποστολή αυτοκτονίας.

Σοβιετικοί μηχανικοί σχεδίασαν το Sputnik 2 βιαστικά αφού ο γραμματέας Νικίτα Χρουστσόφ ζήτησε μια πτήση να συμπέσει με τις 7 Νοεμβρίου 1957, δηλαδή την 40ή επέτειο της Μπολσεβίκικης Επανάστασης της Ρωσίας. Χρησιμοποιώντας ό,τι είχαν μάθει από το μη επανδρωμένο Sputnik 1 και συχνά δουλεύοντας χωρίς σχέδια, οι ομάδες εργάστηκαν γρήγορα για να κατασκευάσουν ένα αεροσκάφος που περιλάμβανε ένα θάλαμο υπό πίεση για έναν ιπτάμενο σκύλο. Το Sputnik 1 είχε γράψει ιστορία, και έγινε το πρώτο τεχνητό αντικείμενο σε τροχιά της Γης στις 4 Οκτωβρίου 1957. Το Sputnik 2 θα έμπαινε σε τροχιά με το τελευταίο στάδιο του πυραύλου συνδεδεμένο, καθώς οι μηχανικοί πίστευαν ότι το ωφέλιμο φορτίο 510 κιλών του αεροσκάφους ,έξι φορές πιο βαρύ από το Sputnik 1, θα μπορούσε να διατηρηθεί εντός ορίων τροφοδοτώντας τον επιβάτη του μόνο μία φορά. Περίμεναν ότι η Λάικα θα πεθάνει από στέρηση οξυγόνου, έναν ανώδυνο θάνατο μέσα σε 15 δευτερόλεπτα μετά από επτά ημέρες στο διάστημα. Υπάρχουν αναφορές ότι μια γυναίκα γιατρός έσπασε το πρωτόκολλο δίνοντας τροφή στη Λάικα πριν από την αποβίβαση.

Επιλέγοντας για τον θάνατο

Οι Σοβιετικοί στρατολόγοι σκύλων ξεκίνησαν την αναζήτησή τους με μια αγέλη θηλυκών αδέσποτων, επειδή τα θηλυκά ήταν μικρότερα και προφανώς πιο υπάκουα. Οι αρχικές εξετάσεις προσδιόρισαν την υπακοή και την παθητικότητα. Τελικά, οι σκύλοι οι οποίοι επιλέχθηκαν ζούσαν σε μικροσκοπικές κάψουλες υπό πίεση για μέρες και έπειτα για εβδομάδες. Οι γιατροί έλεγξαν επίσης τις αντιδράσεις τους στις αλλαγές της πίεσης του αέρα και στους δυνατούς θορύβους που θα συνόδευαν την απογείωση. Οι δοκιμαστές εφοδίασαν τους υποψηφίους σκύλους με μια συσκευή υγιεινής συνδεδεμένη στην περιοχή της πυέλου. Οι σκύλοι δυσκολεύονταν να δεχθούν τις συσκευές και για να αποφύγουν τη χρήση τους, κάποιοι διατήρησαν τα σωματικά τους απόβλητα, ακόμη και μετά την κατανάλωση καθαρτικών. Ωστόσο, κάποιοι προσαρμόστηκαν.

Τελικά, η ομάδα επέλεξε την ήρεμη Kudryavka ως σκύλο κοσμοναύτη του Sputnik 2 και την Albina ως εφεδρικό. Η Kudryavka παρουσιάστηκε στο κοινό μέσω του ραδιοφώνου γαβγίζοντας, γεγονός που της έδωσε το όνομα «Λάικα», δηλαδή «κράχτης» στα ρωσικά. Αν και η Albina είχε ξεπεράσει τη Λάικα σε υπακοή και υγεία, επειδή είχε πρόσφατα γεννήσει κουτάβια και προφανώς είχε κερδίσει τη στοργή των φυλάκων της, η Albina δεν αντιμετώπισε τη μοιραία πτήση. Οι γιατροί πραγματοποίησαν χειρουργική επέμβαση και στα δύο σκυλιά, ενσωματώνοντας ιατρικές συσκευές στο σώμα τους για να παρακολουθούν τους καρδιακούς παλμούς, τους ρυθμούς αναπνοής, την αρτηριακή πίεση και τη σωματική κίνηση. Οι Σοβιετικοί γιατροί επέλεξαν τη Λάικα ως το θύμα τους για την επιστήμη. Ένας από τους φύλακές της όμως, ο Βλαντιμίρ Γιαζντόφσκι, πήρε την αδέσποτη Λάικα στο σπίτι του λίγο πριν την πτήση καθώς ήθελε να της προσφέρει έστω και λίγη στοργή στη ζωή της.

Μέσα σε μια κάψουλα

Τρεις μέρες πριν από την προγραμματισμένη αποβίβαση, η Λάικα μπήκε στον περιορισμένο χώρο ταξιδιού της που επέτρεπε μόνο μερικά εκατοστά κίνησης. Πρόσφατα καθαρισμένη, οπλισμένη με αισθητήρες και εξοπλισμένη με συσκευή υγιεινής και μια διαστημική στολή με ενσωματωμένα μεταλλικά στηρίγματα, στις 3 Νοεμβρίου στις 5:30 π.μ., η Λάικα απογειώθηκε με τις δυνάμεις G να φτάνουν πέντε φορές τα κανονικά επίπεδα βαρύτητας. Οι θόρυβοι και οι πιέσεις της πτήσης τρομοκρατούσαν τη Λάικα. Ο καρδιακός παλμός της τριπλασιάστηκε από τον κανονικό ρυθμό και ο ρυθμός της αναπνοής της τετραπλασιάστηκε. Διατίθενται αποχαρακτηρισμένες εκτυπώσεις που δείχνουν την αναπνοή της Λάικα κατά τη διάρκεια της πτήσης.

Έφτασε σε τροχιά ζωντανή, κάνοντας τον κύκλο της Γης σε περίπου 103 λεπτά. Δυστυχώς, η απώλεια της θερμικής ασπίδας έκανε τη θερμοκρασία στην κάψουλα να αυξηθεί απροσδόκητα, επιβαρύνοντας τη Λάικα. Πέθανε «λίγο μετά την εκτόξευση». Η θερμοκρασία μέσα στο διαστημόπλοιο μετά την τέταρτη τροχιά καταγράφηκε πάνω από 90 βαθμούς. Δεν υπήρχε πραγματικά καμία προσδοκία ότι η Λάικα τα κατάφερε πέρα από μια ή δύο τροχιές μετά από αυτό.

Με νεκρό τον επιβάτη του, το Sputnik 2 συνέχισε να βρίσκεται σε τροχιά για πέντε μήνες. Κατά τη διάρκεια και μετά την πτήση, η Σοβιετική Ένωση διατήρησε τη μυθοπλασία ότι η Λάικα επέζησε για αρκετές ημέρες. Τα επίσημα έγγραφα ήταν παραποιημένα. Οι σοβιετικές εκπομπές υποστήριζαν ότι η Λάικα ήταν ζωντανή μέχρι τις 12 Νοεμβρίου. Οι New York Times ανέφεραν μάλιστα ότι μπορεί να σωθεί, ωστόσο, τα σοβιετικά ανακοινωθέντα ξεκαθάρισαν έπειτα από εννέα ημέρες ότι η Λάικα είχε πεθάνει.

Η Λάικα άνοιξε το δρόμο του διαστήματος

Ενώ οι ανησυχίες για τα δικαιώματα των ζώων δεν είχαν φτάσει στα επίπεδα των αρχών του 21ου αιώνα, κάποιοι διαμαρτυρήθηκαν για τη σκόπιμη απόφαση, να αφήσουν τη Λάικα να πεθάνει, επειδή η Σοβιετική Ένωση δεν είχε την τεχνολογία για να την επιστρέψει με ασφάλεια στη Γη. Στη Μεγάλη Βρετανία, όπου η αντίδραση στο κράτος αυξανόταν, φιλοζωικοί σύλλογοι αντιτάχθηκαν στην εκτόξευση. Μια ομάδα από λάτρεις σκύλων κόλλησαν πινακίδες διαμαρτυρίας στα κατοικίδιά τους και παρέλασαν στη Νέα Υόρκη. Όσο περνάει ο καιρός, τόσο περισσότερο λυπάμαι για αυτό, ειπώθηκε 30 χρόνια αργότερα.

Η ανθρώπινη χρήση των δοκιμαστικών διαστημικών πτήσεων σε ζώα ήταν απαραίτητη για την προετοιμασία για επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις. Υπήρχαν πράγματα που δεν μπορούσαμε να προσδιορίσουμε από τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας σε πτήσεις σε μεγάλο ύψος. Οι επιστήμονες πραγματικά δεν ήξεραν πόσο αποπροσανατολιστική θα ήταν η διαστημική πτήση για τους ανθρώπους ή αν ένας αστροναύτης ή κοσμοναύτης θα μπορούσε να συνεχίσει να λειτουργεί ορθολογικά. Αλίμονο, για τη Λάικα, ακόμα κι αν όλα είχαν δουλέψει τέλεια, και αν είχε την τύχη να έχει άφθονο φαγητό, νερό και οξυγόνο, θα είχε πεθάνει όταν το διαστημόπλοιο ξαναμπήκε στην ατμόσφαιρα μετά από 2.570 τροχιές. Κατά ειρωνικό τρόπο, μια πτήση που υποσχόταν τον βέβαιο θάνατο της Λάικα, πρόσφερε επίσης την απόδειξη ότι το διάστημα ήταν κατοικήσιμο.

Υστεροφημία

Η αδέσποτη Λάικα έγινε μέρος της ιστορίας ως το πρώτο ζωντανό πλάσμα που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, η μικροκαμωμένη πρωτοπόρος έχει βρει επανειλημμένα νέα ζωή στη λαϊκή κουλτούρα πολύ μετά τον θάνατό της και τον πύρινο θάνατο του σοβιετικού σκάφους της, Sputnik 2.

Ο πολιτιστικός αντίκτυπος της Λάικα εξαπλώθηκε στα πέρατα της γης, αμείωτος από το χρόνο. Το Μουσείο Τέχνης του Πόρτλαντ, Όρεγκον, φιλοξένησε μια έκθεση για το στούντιο κινουμένων σχετίων LAIKA, το οποίο πήρε το όνομά του από το γνωστό σκύλο. Υπάρχει επίσης ένα περιοδικό "vegan lifestyle and animal rights" που ονομάζεται LAIKA Magazine και εκδίδεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η σουηδική ταινία του 1985, My Life as a Dog, απεικονίζει τους φόβους ενός νεαρού άνδρα ότι η Λάικα είχε λιμοκτονήσει. Αρκετοί ποπ και ροκ τραγουδιστές σε όλο τον κόσμο, της έχουν αφιερώσει τραγούδια. Ένα αγγλικό συγκρότημα indie-pop πήρε το όνομά της και ένα φινλανδικό συγκρότημα ονομαζόταν Laika and the Cosmonauts. Μυθιστοριογράφοι από τη Ρωσία, την Ιαπωνία και τη Μεγάλη Βρετανία έχουν παρουσιάσει τη Laika σε βιβλία, όπως και ένας Βρετανός graphic novelist.

Το 2015, η Ρωσία αποκάλυψε ένα νέο αναμνηστικό άγαλμα της Λάικα πάνω από έναν πύραυλο σε μια στρατιωτική ερευνητική εγκατάσταση της Μόσχας και όταν το έθνος τίμησε τους πεσόντες κοσμοναύτες το 1997 με ένα άγαλμα στο Ινστιτούτο Βιοϊατρικών Προβλημάτων στο Star City της Μόσχας, η εικόνα της Λάικα ήταν ορατή σε μια γωνία. Κατά τη διάρκεια της αποστολής Mars Exploration Rover Opportunity τον Μάρτιο του 2005, η NASA ονόμασε ανεπίσημα ένα σημείο μέσα σε έναν κρατήρα του Άρη "Laika". Αμέσως μετά την πτήση, το σοβιετικό νομισματοκοπείο δημιούργησε μια καρφίτσα από σμάλτο για να γιορτάσει τον «Πρώτο Επιβάτη στο Διάστημα». Σοβιετικοί σύμμαχοι, όπως η Ρουμανία, η Αλβανία, η Πολωνία και η Βόρεια Κορέα, εξέδωσαν γραμματόσημα Laika μεταξύ των ετών 1957 και 1987.

Η Σοβιετική Ένωση εκτόξευσε σκύλους σε πτήση 71 φορές μεταξύ 1951 και 1966, με 17 θανάτους. Το ρωσικό διαστημικό πρόγραμμα συνεχίζει να χρησιμοποιεί ζώα σε διαστημικές δοκιμές, αλλά σε κάθε περίπτωση, εκτός από αυτή της Λάικα, υπήρχε κάποια ελπίδα ότι το ζώο θα επιζήσει, αποτελώντας ένα διαρκές σύμβολο θυσίας και ανθρώπινων επιτευγμάτων.